برايش پديد آيد و به مبادى متصّل شود ، آن گاه امور قدسى را به چنگ آورد و نيروى متخيّله آنها را به صورتى كه مناسب آن است تركيب نمايد سپس وارد حس مشترك كند و محسوس شود كه گاهى آن امور قدسى ديدن صورتى و گاهى شنيدن سخنى مىباشد اگر چه براى آنها در خارج وجودى نباشد جز اين كه گاهى آن آثار ضعيف است و متخيّله آن را چنان كه شايسته است ثبت نمىكند و به زودى محو و نابود مىشود و گاهى قويتر است و نيروى خيال را به حركت در مىآورد و به وسيله قوّه اى به آنچه بستگى به آن معنى دارد چه شبيه و چه ضدّ آن باشد منتقل مىشود . چون حكمت الهى اقتضا مىكند كه طبيعت اين قوه ، چنين باشد و گرنه در منتقل شدن از نتيجه به مطلوب از آن قوه بهره اى نمىبرد . نيروى متخيّله را جز يكى از دو امر زير مانع از انتقال نمىشود : يا مسلَّط شدن نفس بر متخيّله و ضبط آن و يا نيروى صورتهايى كه در آن نقش بسته است چون گاهى نيز صورتهايى در متخيّله به گونه اى نيرومند و آشكار نقش مىبندد و روشنى آن صورتها مانع مىشود كه متخيّله از آنها به ديگرى منتقل شود و آنچه در بيدارى و خواب چنين باشد الهام يا وحى آشكار يا خوابهايى كه نياز به تعبير ندارد ناميده مىشود و آنچه از قسم دوّم باشد يعنى صورتى كه به متخيّله منتقل شده بماند و عين آن صورت نماند در اين صورت وحيى است كه نياز به تأويل دارد و خوابى است كه به تعبير محتاج . تذنيب ( 1 ) : بر تو روشن شد كه گاهى نيروهاى بدنى نفس را از متصّل شدن به مبادى خويش باز مىدارند بدان جهت بعضى از مردم احتياج ندارند از امورى كه به دست آورده‌اند و آن امور موجب سرگشتگى حسّ شده كمك بجويند و نيز سبب شده در خيال وقفه اى پديد آيد كه بر اثر آن نفس رها شده امور غيبى را دريافت كند چنان كه از بعضى كاهنان ترك نقل شده است كه براستى از حركتى سخت ، كمك مىگيرد و پيوسته در آن حركت زبانش را از دهان بيرون مىآورد تا بيهوش مىشود در نتيجه امور پنهانى بر او آشكار مىشود و مأموران هر چه مىگويد مىگيرند و ضبط مىكنند تا در رايهاى اصلاحى خود از آن پيروى كنند و مانند كسى كه ديدگان كودكان و زنان و كسانى را كه نيروهاى ضعيف دارند با چيزهاى شفّاف و روشن مشغول مىكنند ، اين اشياى شفاف ديدگان را با حركتش سخت پريشان مىكند و با گرماى زيادش آن را مدهوش مىسازد مانند لكهء سياه برّاقى كه در تخمى يا در درون

--> ( 1 ) تمام مطالب اين تذنيب از شفاى ابن سينا گرفته شده است ، اگر خواستى به آن جا رجوع كن .